Çankırı, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış bir şehir olarak anılmanın yanı sıra, günümüzde doğa harikaları ile de adını duyurmaya başlamaktadır. Özellikle, yapılan son araştırmalar sonucunda ortaya çıkan Osmanlı engereği, yani şeritli engerek türünün (Vipera ursinii) Türkiye’deki varlığı, Çankırı'nın ekolojik açıdan önemini artırmakta ve bu türün korunmasına yönelik çalışmaların gerekliliğini gündeme getirmektedir.
Osmanlı Engereği Nedir?
Osmanlı engereği, sıcak iklimleri tercih eden bir zehirli yılan türüdür; ancak yeni bulgular, bu türün soğuk iklimlerde de varlık gösterebileceğini ortaya koymaktadır. Engerekler, cilt yapıları ve dikkate değer renk desenleri ile diğer zehirli yılan türlerinden ayrılmaktadır. Kahverengi ve gri tonları gibi şeritli görünüşleri ile dikkat çeken Osmanlı engereği, biyom çeşitliliği açısından da önemli bir türdür. Çankırı'daki türe ait üç yılan, 2023 yılında Çankırı Karatekin Üniversitesi'nden Doç. Dr. Emin Bozkurt ve öğrencisi Arda Emre Kandil tarafından gözlemlenmiştir. Bu gözlem, türün Çankırı’da ilk kaydı olarak kaydedilmiş ve bu durum ekosistem bilimi için önemli bir buluş olarak değerlendirilmiştir.
Çankırı’daki Bulgu Neden Önemli?
Osmanlı engereğinin Türkiye'deki yayılış alanlarının incelenmesi, ekosistem denge ve biyolojik çeşitliliği koruma açısından büyük önem taşımaktadır. Çankırı'nın, bu türün dünyadaki en kuzeydoğu yayılış noktası olarak belirlenmesi, adaptasyon kabiliyeti ile ilgili pek çok soruyu gündeme getirmektedir. Bu durum, uluslararası düzeyde biyoçeşitlilik anlaşmaları kapsamında da dikkate alınması gereken bir konu haline gelmiştir. Doç. Dr. Bozkurt, araştırmaları sırasında türün yayılış sahasının yaklaşık 100 kilometre uzadığını ve bu durumun korunma açısından nasıl önem taşıdığını belirtmiştir.
Yayılış Alanının Belirlenmesi
Çankırı'daki Osmanlı engereği’nin yayılış alanının belirlenmesi, GPS teknolojisi kullanılarak yapılmış ve mevcut habitatların incelenmesi ile bu yılanların hangi koşullarda daha fazla var olduğunu ortaya çıkarmıştır. Çankırı'nın iklim yapısı, yaz aylarında sıcak ve kuru bir ortam sunarken, bu koşullar yılanın yaşam döngüsünü olumlu yönde etkilemektedir. Çankırı’nın bu tür için sunduğu habitatın korunması ise ekosistem bütünlüğü açısından kritik bir öneme sahiptir.
Ekosistem Üzerindeki Etkisi
Osmanlı engereği, besin zincirinin önemli bir halkasıdır. Fareler ve diğer kemirgenlerle beslenerek bu popülasyonların kontrol edilmesine katkıda bulunur. Ayrıca, böyle zehirli yılanların varlığı, ekosistem dengesinin korunmasında hayati bir rol oynamaktadır. Bu türün zamanında korunması, ekosistemin sağlığı için büyük önem taşıdığı gibi, insan sağlığı açısından da faydalıdır. Yılan, hayvan popülasyonları üzerinde sağlıklı bir denge kurarak doğal yaşam alanlarını dengede tutmaktadır.
Geçmişteki Örnekler ve Çankırı’nın Rolü
Geçmişte, benzer türlerin araştırıldığı çalışmalar, yılanların belirli iklim ve habitat değişikliklerine verdiği tepkileri gündeme getirmiştir. Örneğin, bazı Akdeniz bölgesi yılan türleri iklim değişikliği nedeniyle yayılış alanlarını daraltmış ve bu da popülasyonlarını tehdit etmiştir. Çankırı’nın Osmanlı engereği için sunduğu uygun habitat, bu türün uzun vadede varlığını sürdürebilmesi açısından umut verici bir durum olarak kabul edilmektedir.
Uzman Görüşleri ve Gelecek Öngörüleri
Uzmanlar, Çankırı’da tespit edilen Osmanlı engereğinin ekosistem dengesi açısından bölgenin ulusal ve uluslararası biyoçeşitlilik çalışmalarında önemli bir gösterge olduğunu vurgulamaktadır. Bu türün korunmasına yönelik düzenli ve sistematik çalışmaların yapılması, koruma alanlarının belirlenmesi ve sürdürülmesi adına büyük bir gereksinimdir. Doç. Dr. Bozkurt, türle ilgili yapılan araştırmaların Doğa Koruma ve Milli Parklar Müdürlüğü'ne iletildiğini ve bu kurumun gerekli gözlemleri yaparak türü koruma altına alabileceğini ifade etmiştir.
Osmanlı engereği, oldukça dikkat çekici fiziksel özelliklere sahiptir; başının üçgen yapıda olması, dikey göz bebekleri ve sırtındaki zikzak desenler ile ayırt edilen bu tür, 1 metreye kadar büyüyebilen, ancak insanlara karşı genellikle tehdit oluşturmayan bir yılandır. Bu türün insanlara karşı savunma mekanizması, başlıca 'tıslama' sesi ile kendini gösterir; insanlar yılanı gördüklerinde öldürmemeli, zira bu durum ekosistem dengesi için olumsuz sonuçlar doğurabilir.
Sonuç olarak, Osmanlı engereği gibi özel türlerin varlığı, ekolojik dengenin korunmasında ve biyoçeşitliliğin sürdürülmesinde kritik bir öneme sahiptir. Çankırı'nın bu değerli türü barındırıyor olması, kentin doğa koruma faaliyetlerine olan katkısı ve yeni araştırmalar için bir zemin sağlayarak geleceğin sürdürülebilir doğa yönetimi açısından umut verici olduğunu göstermektedir.
