Deniz Ürünleri Tahtı El Değiştirdi: Hamsi Zirveye Geri Döndü!

İstanbul'da deniz ürünleri piyasasında sular bir kez daha durulmuyor. Sofraların vazgeçilmezi hamsi, geçtiğimiz yıl palamuta kaptırdığı tahtını, bir yıl aradan sonra, 2025 yılında görkemli bir dönüşle geri almayı başardı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) iştiraki İstanbul Yönetim Yenileme AŞ'nin (İSYÖN) Gürpınar Su Ürünleri Hali'nden alınan güncel verilere göre, bu durum balık tezgahlarında ve tüketici tercihlerinde hamsi lehine önemli bir değişim yaratırken, sektördeki dinamiklerin ne denli kırılgan olduğunu bir kez daha ortaya koydu. İSYÖN Gürpınar Su Ürünleri Hali'ne 2024 yılında toplam 59 bin 312 ton su ürünü girişi yaşanırken, 2025 yılında bu rakam 49 bin 898 tona geriledi. Hale geçen yıl tam 107 farklı tür su ürünü satışı yapıldığı belirtildi, bu da pazarın geniş yelpazesini gözler önüne serdi.

Denizlerin Değişken Ritmi: İklim ve Avlanma Koşulları

İstanbul balık piyasası, mevsimsel bolluklar ve avcılık koşullarına bağlı olarak sürekli bir değişim ve dönüşüm içinde. Son yıllarda özellikle küresel iklim değişikliğinin etkileri ve deniz suyu sıcaklıklarındaki dalgalanmalar, balık türlerinin göç rotalarını, üreme verimliliğini ve dolayısıyla avlanma potansiyelini doğrudan etkiliyor. Bu durum, tezgahlardaki ürün çeşitliliğini, miktarını ve fiyat dengelerini alt üst edebiliyor. Özellikle palamut ve hamsi gibi göçmen türlerdeki ani değişimler, geçmiş yıllarda da benzer piyasa dalgalanmalarına yol açmıştı. Tüketici de doğal olarak cüzdanına uygun ve bol olan ürüne yöneliyor. Bu bağlamda, hamsi ve palamut arasındaki 'taht kavgası' da aslında bu temel ekonomik ve ekolojik dinamiklerin bir yansıması olarak okunmalı; geçmişte yaşanan benzer av kıtlıkları ve bolluklar, piyasanın bu tür dalgalanmalara yabancı olmadığını gösteriyor.

Palamutun Kısa Süreli Saltanatı ve Beklenmedik Çöküşü

2024 yılının ilk çeyreğinde yaşanan palamut avının olağanüstü bolluğu ve buna bağlı olarak oluşan uygun fiyatlar, bu balığın tüketimini zirveye taşımış, hamsinin geleneksel liderliğini ciddi şekilde tehdit etmişti. Özellikle Karadeniz ve Marmara'daki verimli palamut sezonu, tüketicinin palamuta yönelmesinde büyük bir etken oldu. İSYÖN Gürpınar Su Ürünleri Hali kayıtlarına göre, 2024 yılında tek başına tam 15 bin 541 ton palamut satışı gerçekleştirilerek, palamut birinciliğe oturmuştu. Ancak, 2025 yılına gelindiğinde, sezonun ilerleyen dönemlerinde palamut miktarındaki dramatik azalma ve fiyatlarındaki sert yükseliş, bu kısa süreli saltanatın sonunu getirdi ve ibreyi yeniden hamsiye çevirdi.

Rakamlar Konuşuyor: Palamut Neden Kaybetti, Hamsi Nasıl Kazandı?

İSYÖN verileri, palamutun bu düşüşünü ve hamsinin yükselişini net bir şekilde gözler önüne seriyor. 2024 yılında 15 bin 541 ton olan palamut satışı, 2025 yılında inanılmaz bir düşüşle sadece 947 tona geriledi. Bu ciddi arz eksikliği, fiyatlara da doğrudan yansıdı. 2024'te kilogramı ortalama 88 liradan alıcı bulan palamut, 2025'te ise 275 liradan satıldı. Yaklaşık üç katlık bu fiyat artışı, tüketicinin palamut yerine daha uygun fiyatlı alternatiflere yönelmesinin en önemli nedeni oldu.

Hamsi ise bu düşüşten kârlı çıktı. Su ürünleri sektör temsilcileri, hamsinin bu geri dönüşünü av sezonundaki genel bolluğa ve istikrarlı fiyat politikasına bağlıyor. İSYÖN Gürpınar Su Ürünleri Hali'ne 2025 yılında toplam 19 bin 908 ton hamsi getirildi. Bu bolluk, hamsinin kilogram fiyatının ortalama 62 lira seviyesinde seyretmesini sağladı ve onu piyasanın en cazip seçeneklerinden biri haline getirdi. Hamsiyi, 8 bin 8 ton istavrit (67 TL/kg), 3 bin 120 ton mezgit (83 TL/kg) ve 2 bin 578 ton levrek (290 TL/kg) takip etti. Bu rakamlar, hamsinin hem miktar hem de erişilebilirlik açısından ne denli dominant olduğunu kanıtlar nitelikte. İstanbul Balık Hali yetkilileri, "Hamsi, Türk mutfağının vazgeçilmezi. Kısa süreli dalgalanmalar olsa da, hem fiyatı hem de lezzetiyle her zaman en çok tercih edilen balık olmayı başarıyor. Bu yıl da aynı tabloyu görüyoruz" şeklinde konuştu. Özellikle Marmara ve Karadeniz'deki hamsi avının verimli geçmesi, talebi karşılamakta önemli rol oynadı.

Gürpınar'ın Nadide Misafirleri: Lüks Deniz Mahsulleri Pazarı

Haldaki tüm su ürünleri arasında yıl boyu satış ortalamasına bakıldığında, kilogramı 2 bin 276 liradan satılan böcek, en yüksek fiyatlı su ürünü olarak dikkat çekti. Böceği, kilogramı 2 bin 275 liradan satılan ıstakoz ile kilogramı bin 319 liradan alıcı bulan sinarit izledi. Bu lüks deniz ürünleri, pazarın geniş yelpazesini ve farklı gelir gruplarına hitap eden yapısını gözler önüne seriyor.

Geleceğe Bakış: Sürdürülebilir Denizler ve Yarının Sofraları

Uzmanlar, hamsinin mevcut av bolluğu ve stabil fiyatlarıyla yıl sonuna kadar liderliğini korumasını bekliyor. Deniz suyu sıcaklıkları ve iklimsel faktörlerin avlanma verimliliğini doğrudan etkilediğini belirten balıkçılık profesörleri, "Hamsi popülasyonu bu dönemde oldukça güçlü seyretti. Bu da tezgahlara bol ve uygun fiyatlı ürün olarak yansıdı. Tüketici de doğal olarak bu durumu değerlendirdi" ifadelerini kullandı. Ancak, balıkçılık sektörünün önündeki en büyük belirsizlikler, küresel iklim değişiklikleri, deniz kirliliği ve aşırı avlanma potansiyeli gibi çevresel tehditler olmaya devam ediyor. Uzun vadeli sürdürülebilir balıkçılık politikalarının ve deniz ekosistemlerinin korunmasının gelecekteki av verimliliği için kritik öneme sahip olduğu unutulmamalı. Bu bağlamda, Ankara'daki ilgili bakanlıkların devreye alacağı regülasyonlar, koruma tedbirleri ve teşvikler, hamsi başta olmak üzere deniz ürünleri piyasasının seyrini belirleyecek önemli faktörler arasında yer alacak. İstanbul'daki vatandaşlar için sofraların vazgeçilmezi hamsi olmaya devam etse de, denizlerimizin geleceği için atılacak bilinçli adımlar büyük önem taşıyor.