İzmir İktisat Kongresi’nin Unutulmaz Anları
1923 yılında gerçekleştirilen İzmir İktisat Kongresi, Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığını talep eden önemli bir dönüm noktasıydı. Cumhuriyet tarihinin kritik anlarından biridir ve Doç. Dr. Doğan Çetinkaya'nın Bloomberg HT kanalındaki Çağlar Ötesi programında Anıtkabir arşivinden gün yüzüne çıkardığı 60’tan fazla tarihi fotoğraf, kongrenin önemini bir kez daha gözler önüne serdi. Bu özgün albüm, İş Bankası’nın 100. yılına özel bir projeyle hazırlanarak kamuoyuyla buluştu ve 'Sıra İktisadi Zafer’de' başlığıyla kitaplaşarak, 102 yıl sonra ilk kez sergilendi.
Tarihi Fotoğraflar ve Zengin İçerik
Çetinkaya, bu fotoğrafların tarihsel belgelerin ötesinde, ekonomik düşüncenin gelişimine dair önemli ipuçları sunduğunu belirtiyor. Albüm, kongredeki etkinlikleri gözler önüne seriyor; devlet yetkililerinin yanı sıra stantlarda bekleyen çocuklarla, üreticilerden sıradan vatandaşlara kadar geniş bir katılımcı yelpazesi sunmaktadır. Özellikle kongreye katılan kadın delegelerin sayısı dikkat çekicidir. Amele (işçi) grubunda yer alan Hayriye, Emine, Şefike ve Rukiye Hanım gibi isimler, tarihe tanıklık eden katılımcılar olarak öne çıkmaktadır.
Kongrenin Arka Planında Neler Oluyordu?
Izmir İktisat Kongresi, 1923 yılı itibarıyla büyük bir yangın sonrası enkaza dönen İzmir’de toplanmıştı. O dönem Lozan'da devam eden kapitülasyon tartışmalarına bir yanıt niteliği taşıyan bu kongrede, sömürgecilik ve emperyalizm karşıtı 'iktisadi bağımsızlık' teması öne çıkmıştır. Çetinkaya, kongrede Batı dünyasına gönderilen mesajların, güçlü bağımsızlık mücadelesinin gölgede bırakıldığını ifade ediyor. Bu bağlamda, Sovyetler Birliği Sefiri Aralov ve Azerbaycan temsilcisi Abilov’un katılımı, dönemin jeopolitik dengelerini yansıtmaktadır.
Uzmanların Görüşleri
Ekonomistlerin değerlendirmelerine göre, bu tür belgeler hâlâ geçerli olan bağımsızlık temalarını güçlendirmektedir. Üniversitelerde bu fotoğrafların incelenmesi, geçmişe dair yorumlar sunarken günümüzdeki ekonomik politikaların şekillenmesine de katkı sağlamakta olduğu belirtilmektedir. Kongreye dair belgelerde, katılımcı kadın delegelerin ve izleyicilerin yoğunluğu, toplumsal bir panorama sunmaktadır.
Öne Çıkan Detaylar ve Yeni Buluntular
Çetinkaya, kongrede yer alan kadın delegelerin sayısının yanı sıra, 'Milli İktisat' ve 'Yerli Üretim' kavramlarının kökeninin 1908 Jön Türk devrimine uzandığını belirtmektedir. Kemalist dönemle birlikte bu mirasın, 'iktisadi zaferle' taçlandırılmak istendiği vurgulanıyor. Ayrıca, İzmir Enternasyonal Fuarı’nın temellerinin, kongre kapsamında açılan 'Meşher' (sergi) ile atıldığını aktarıyor.
Yanlış Bilinenler ve Yeni Çıkan Gerçekler
Yıllardır ders kitaplarında İzmir İktisat Kongresi’ni temsil eden ve Mustafa Kemal Atatürk ile Latife Hanım’ın yer aldığı meşhur fotoğrafın aslında kongreden değil, birkaç hafta önce düzenlenen Kadınlar Kongresi’ne ait olduğu artık netleşti. Ek olarak, yeni bulunan albümde Mustafa Kemal Paşa’nın kongre salonundaki, daha önce bilinmeyen flu fotoğrafları ilk kez gün yüzüne çıkıyor. Bu da İzmir İktisat Kongresi’nin görsel materyal eksikliğini gidermeye yönelik önemli bir katkı sağlıyor.
