Kayıt Dışı Ekonomiye Karşı Yeni Bir Strateji: Hazine ve GİB'in Ortak Adımı

Kayıt dışı ekonomi, pek çok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de önemli bir sorun teşkil etmekte ve sorunla kovalanan çözümler, her geçen gün daha fazla önem kazanmaktadır. Resmi kayıtlarda yer almayan ekonomik faaliyetler, hem hanehalklarının sosyal güvencelerini azaltmakta hem de devlet bütçesine büyük zarar vermektedir. Türkiye’de 2022 yılında yapılan bir araştırmaya göre, kayıt dışı ekonominin toplam ekonomik faaliyetler içerisindeki payı %30 olarak tespit edilmiştir. Böyle bir durum, uzun vadede sosyal adaletin sağlanmasını da tehlikeye atmaktadır.

Kayıt Dışı Ekonomi Nedir?

Kayıt dışı ekonomi, resmi kayıtlarda yer almayan ve denetim dışı ekonomik faaliyetleri içermektedir. Bu tür faaliyetler toplumda birçok olumsuz etkiye yol açmaktadır; vergi kaybı, istihdamda düşüş, sosyal güvencelerin zayıflaması gibi. Kayıt dışı çalışan bireylerin sosyal sigorta ve sağlık hizmetlerine erişimleri olmaması, onları büyük sosyal sorunlarla baş başa bırakmaktadır.

Hazine ve GİB'in Ortaklığı: Amaç ve Hedefler

Hazine ve Maliye Bakanlığı, kayıt dışı ekonomi ile etkin bir şekilde mücadele etmek amacıyla Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) ile güçlerini birleştirme kararı almıştır. Bu stratejik ortaklık, iki kurumun bilgi ve teknolojik altyapılarını bir araya getirerek, daha etkin bir risk analizi oluşturmayı hedeflemektedir. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, bu iş birliğinin, vergi kayıp ve kaçaklarının tespit edilmesinde önemli bir adım olacağını vurgulamıştır.

Ortaklığın Belirleyici Unsurları

Hazine ve GİB, ortaklık çerçevesinde Risk Analizi Genel Müdürlüğü’nü GİB bünyesine alarak, vergi kaybını önlemek için gerekli altyapıyı oluşturmayı amaçlamaktadır. Risk analizi faaliyetleri, 2005 yılından bu yana GİB bünyesinde sürdürülmektedir ve 2020 yılında kurulan Risk Analizi Genel Müdürlüğü, kayıt dışı ekonomik faaliyetlerin analiz edilmesi ve önlenmesi konusunda önemli adımlar atmıştır. Şu anda, bu birim daha etkili çalışabilmek için verinin daha iyi değerlendirilmesine yönelik yeni yöntemler geliştirmeyi planlamaktadır.

Kayıt Dışı Ekonominin Etkileri

Kayıt dışı ekonominin artışı, yalnızca devlet bütçesine değil, istihdam, sosyal adalet ve ekonomik dengeye de olumsuz etkiler yapmaktadır. Kayıt dışı çalışan bireylerin sosyal güvencelerinin olmaması, uzun vadede toplumda büyük sorunlara yol açma potansiyeline sahiptir. Ayrıca, bu durum haksız rekabeti artırmakta ve ekonomik dengenin bozulmasına neden olmaktadır.

Mücadelede Geçmiş Deneyimlerin Önemi

Türkiye, geçmişte çeşitli stratejiler ile kayıt dışı ekonomiyle mücadele etmiştir. Örneğin, 2016 yılında yürürlüğe giren “Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele Stratejisi” ile birçok sektörde önemli adımlar atılmış, fakat bu stratejilerin başarısı süreklilik arz etmektedir. Kayıt dışı ekonomi kapsamındaki mücadelede, güncel teknolojilerin kullanılmasıyla daha etkili sonuçlar elde etmek mümkün olmuştur. GİB, vergi denetimlerini ve mükelleflerden alınan beyan ile bildirimlerin analizini yaparak güçlü bir veri ambarı oluşturmuştur.

Gelecek Öngörüleri

Hazine ve GİB'in ortaklığı, kayıt dışı ekonominin azaltılması konusunda önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. Eğer bu strateji uygulandığında başarılı olursa, Türkiye'nin ekonomik durumu üzerinde olumlu etkiler yaratabilecek ve vatandaşların sosyal güvencelerini artırabilecektir. Uzmanların öngörülerine göre, bu projenin başarıyla sonuçlanması halinde, kayıt dışı ekonomideki azalma %15 civarında gerçekleşebilir. Bu gelişme, Türkiye’nin uluslararası ekonomik profilini güçlendirecek ve diğer ülkelere örnek teşkil edebilecek bir başarı hikayesi oluşturabilecektir.

Bakan Şimşek'in Açıklamaları

Mehmet Şimşek, bakanlığın kurumsal kapasitesini güçlendirmek adına yapılan düzenlemelerde, risk analizi faaliyetlerinin etkinliğini artırmayı hedeflediklerini belirtmiştir. Şimşek, bu düzenlemelerin sadece kamu kaynaklarında tasarruf sağlamakla kalmayacağını, aynı zamanda kayıt dışı ekonomik faaliyetlerin tespitine yönelik daha hızlı aksiyon alınmasına imkan tanıyacağını ifade etmiştir. Yeni yapının, büyük veri ve iş zekası uygulamaları ile desteklenen etkin bir risk ve uyum analiz sistemi sunacağını vurgulamıştır. Ayrıca, Risk Analizi Değerlendirme ve Araştırma (RADAR) Sistemi'nin kullanımı yoluyla daha kapsamlı ve derinlemesine veri analizi yapılması açısından önemli bir avantaj sağlanacaktır.