Makarna Sanayimizin İleri Gidişatı

Türkiye, son yıllarda makarna üretiminde önemli bir sıçrama yaparak dünya pazarlarında dikkat çekici bir yer edinmiştir. Geçen yıl 2 milyon tonun üzerinde makarna üreten Türkiye, bu başarıyla dünya makarna pazarında İtalya'nın ardından ikinci sırada yer alıyor. Türkiye'nin makarna sanayisinin bu denli gelişmesinin arkasında yatan faktörler, sadece üretim kapasitesi değil, aynı zamanda kalitedeki artış ve uluslararası pazarlara açılım da önemli bir rol oynamaktadır.

Makarna ve Tarihçesi

Makarna, hububattan elde edilen bir ürün olarak, uzun süre saklanabilmesi için icat edilmiştir. Pişmemiş ancak kurutulmuş hamurun içindeki su miktarının yok denecek kadar azalması ve sertleşmesiyle bu besin türü ortaya çıkmıştır. Makarna, özellikle Türk mutfağında ‘erişte’ gibi klasik şekillerde ve evde üretimi yapılabilen bir gıda olarak yer alıyor. Tarihsel kaynaklar, 13’üncü yüzyılda gezgin Marco Polo’nun makarnayı Avrupa’ya tanıttığını ileri sürmektedir. Bu durum, makarnanın kökenlerinin derinlere dayandığını ve kültürel bir miras olarak kabul edilmesi gerektiğini gösteriyor.

Üretim ve Hammadde

Endüstriyel makarna üretiminin temel hammaddesi, ‘durum buğdayı’ adı verilen sert buğday türüdür. Buğdayın içerdiği yüksek protein oranı ve gluten yapısı, makarnanın kalitesini belirleyen en önemli unsurlardan biridir. Makarnanın genellikle sıcak ve tuzlu suda haşlanarak yumuşatılması, onu pratik ve lezzetli bir yemek haline getirerek tüm dünyada mutfakların vazgeçilmezi olmasına katkıda bulunmaktadır. Diğer karbonhidrat kaynaklarına göre, makarna daha yavaş sindirilmekte, bu da long-time tokluk sağlamaktadır.

Türkiye’nin Makarna Fabrikaları

Türkiye’de ilk makarna fabrikası 1922 yılında İzmir’de Hasan Tahsin Bey tarafından kurulmuştur. Bu fabrika, günlük 850 kilo makarna üretim yapabilmekteydi. Zamanla, özellikle 1950’lerde pek çok yeni makarna fabrikası kuruldu ve bugün itibarıyla Türkiye genelinde toplamda 25 makarna fabrikası bulunmaktadır. Gaziantep, Mardin, Ankara, Mersin ve Çankırı, makarna üretiminde öne çıkan iller arasında yer almaktadır. 2025 yılı itibariyle Türkiye’nin yıllık makarna üretim kapasitesinin 3 milyon tona ulaşması beklenmektedir.

Dönemsel Üretim Verileri

2021 yılı, Türkiye için makarna üretiminde zirvenin yakalanması açısından kritik bir yıl olmuştur; bu yıl içinde 2 milyon 97 bin ton makarna üretilmiştir. Ancak 2023’te bu rakam 1 milyon 970 bin tona düşerken, 2024’te yeniden 2 milyon 82 bin tona yükselmesi beklenmektedir. Bu üretim, yalnızca iç pazarın değil, aynı zamanda dış pazarın da ihtiyaçlarını karşılamak adına büyük önem taşımaktadır. 2024 itibarıyla Türkiye’nin yurtdışına sattığı makarnanın getirisi ise 817 milyon dolar olarak hesaplanmaktadır.

İhraç Pazarları ve Gelir

2025 yılının ilk 5 aylık döneminde Türkiye, 581 bin ton makarna ihraç ederek 459 milyon 231 bin dolar döviz girdisi sağladı. Bu süreçte, en çok ihracat yapılan ülkeler Gana, İtalya, Somali, Japonya ve Benin olarak öne çıkıyor. 2024 yılı itibarıyla ise ihracatta öne çıkan ülkeler arasında Cezayir, Somali, İtalya, Gana ve Venezuela yer alıyor. Türkiye’nin dünya makarna pazarındaki konumu, yalnızca tonaj bazında değil, aynı zamanda kalite bazında da önemli bir yere sahiptir.

Türk Makarasının Kalitesi ve Cezbettiği Pazarlar

Makarna Üreticileri ve Sanayicileri Derneği (MÜSAD) Yönetim Kurulu Başkanı Nihat Uysallı, Türk makarnasının bu kadar çok sevilmesinin sebeplerini şu şekilde açıklıyor: “Dünya genelinde Türk makarnası büyük bir beğeni topluyor, ancak unutulmaması gereken önemli bir detay var; Afrika ülkelerinde ekmeklik buğdaydan yapılan makarna türleri tercih edilirken, diğer bölgelere durum buğdayından yapılan makarnalar ihraç ediliyor. Durum buğdayının anavatanı Türkiye olduğu için, burada yetiştirilen en kaliteli durum buğdayları sayesinde dünyanın en kaliteli makarnaları üretilmektedir.”

Gelecek Öngörüleri ve Sosyal Etkiler

Türkiye, makarna üretiminde dünya genelinde önemli bir oyuncu olma yolunda kararlılıkla ilerlemektedir. Gelecek yıllarda, artan talep ve ihracatın yanı sıra, yerel üreticilerin desteklenmesi ve ürün kalitesinin artırılması adına yatırımlar yapılması büyük önem taşımaktadır. Ayrıca, Türk makarnasının uluslararası tanınırlığının artırılması, Türkiye’nin ekonomik büyüklüğüne ve gıda güvenliğine katkı sağlayacaktır. Sosyal açıdan ise, makarna üretimi ve tüketiminin artması, ailelerin ve bireylerin beslenme alışkanlıklarını da olumlu yönde etkileyebilir. Eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarıyla, sağlıklı beslenme anlayışının yaygınlaştırılması önemli bir hedef olmalıdır.