Tüketiciyi Kandırana Geçit Yok: 606 Milyon TL'lik Reklam Cezasıyla Yeni Bir Dönem
Türkiye, yasa dışı ticaretle mücadelesini her alanda sürdürürken, bu amansız savaşta yeni bir dönüm noktasına ulaşıldı. Ticaret Bakanlığı, organize suç örgütlerinden dijital yanıltmalara, haksız rekabetten fahiş fiyat uygulamalarına kadar birçok boyutuyla ekonomiyi ve toplumsal düzeni tehdit eden yasa dışı ticarete karşı topyekûn bir operasyon zinciri başlattı. Bu kapsamlı adımlar, ülkenin ekonomik istikrarını koruma ve vatandaşların haklarını güvence altına alma hedefiyle kararlılıkla atılıyor.
Yasa Dışı Ticaretin Gölgesi: Ekonomi ve Kamu Güvenliğine Tehdit
Ankara Ticaret Odası (ATO) ev sahipliğinde düzenlenen Yasa Dışı Ticaretle Mücadele Konferansı'nda konuşan Ticaret Bakanı Ömer Bolat, yasa dışı ticaretin çok boyutlu ve yıkıcı etkilerine dikkat çekti. Bakan Bolat, bu sorunun sahte ürünler aracılığıyla tüketici sağlığını doğrudan riske attığını, üretim, istihdam, vergi geliri ve döviz kaybı yoluyla ülke ekonomisini ciddi ölçüde zaafa uğrattığını belirtti. Yasa dışı ticaretin aynı zamanda organize suç örgütlerini güçlendirerek kamu düzeni ve güvenliğini tehdit ettiğini vurgulayan Bolat, Türkiye'nin kamu harcamalarını karşılamak için gerekli olan vergi gelirlerinin azalmasına yol açtığı ve kamu hizmetlerine ayrılan kaynaklarda önemli kayıplar oluşturduğu için bu alandaki mücadelenin mutlak bir gereklilik olduğunu ifade etti. Bakanlık olarak yasal mevzuata uygun ticaretin kolaylaştırılmasını teşvik eden uygulamaları hayata geçirdiklerini ve yasa dışı ticaretle mücadele etmek için yoğun çaba sarf ettiklerini dile getirdi.
Dijital Arenada Haksız Rekabete Geçit Yok: Reklam Kurulundan Milyonluk Cezalar
Bakan Bolat, kayıt dışı ticaretin günümüzde hızla şekil değiştirdiğini ve denetimin en zorlaştığı alanların başında dijital mecraların geldiğini belirtti. Günümüzde kayıt dışılığın sadece faturasız mal satmakla sınırlı kalmayıp, dijital dünyada tüketiciyi yanıltarak haksız kazanç elde etme boyutuna evrildiğini vurgulayan Bakan, Reklam Kurulu vasıtasıyla bu 'yeni nesil kayıt dışılıkla' amansız bir mücadele sergilendiğini sözlerine ekledi. Özellikle dijitalleşen dünyanın beraberinde getirdiği bu yeni nesil kayıt dışılıkla mücadelede kilit rol üstlenen Reklam Kurulu, Haziran 2023'ten bu yana tüketicileri aldatıcı ve yanıltıcı reklamlar ile haksız ticari uygulamalarla ilgili tavizsiz adımlar attı. Bu yoğun süreçte toplamda 606 milyon liranın üzerinde idari para cezası uygulandığını ve ilgili reklamlara erişim yasağı getirildiğini duyuran Bakanlık, sosyal medya fenomenleri, e-ticaret siteleri ve çeşitli ürün/hizmet tanıtımlarında yanıltıcı vaatlerin sıklıkla kullanıldığını tespit etti. Bu durum, özellikle genç ve henüz bilinç düzeyi yüksek olmayan tüketicileri hedef alan kampanyaların önüne geçilmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koydu.
Sınır Kapılarında Kesintisiz Denetim ve Modernizasyon: Küresel Bir Rol Model
Ticaret Bakanlığı'nın yasa dışı ticaretle mücadelesi sadece reklam ve dijital mecralarla sınırlı kalmıyor; fiziki sınırlar da teknolojiyle güçlendiriliyor. Bakan Bolat'ın açıklamalarına göre, yasal mevzuata uygun ticaretin kolaylaştırılması ve yasa dışı ticaretle mücadele için başta ihracat ve ithalat süreçleri olmak üzere gümrük işlemlerinin her geçen gün daha hızlı ve teknoloji yoğun bir biçimde yürütülmesi sağlanıyor. Eşya, taşıt ve yolcu hareketlerini risk analizlerine dayalı olarak titizlikle kontrol ederek Türkiye'nin ve vatandaşların menfaatlerini koruma yönünde mücadelenin güçlü şekilde sürdürüldüğünü kaydeden Bolat, Yetkilendirilmiş Yükümlü, Tek Pencere, İzinli Gönderici, Liman Tek Pencere gibi sistemler ve Hava Yolu İşlemlerinin Dijitalleştirilmesi Projesi gibi uygulamalarla teknik, dijital ve yasal düzenlemelerin gerçekleştirildiğini aktardı. Ayrıca, gümrük idarelerinin altyapılarını geliştirmek, fiziki kapasitesini artırmak gibi birçok modernizasyon projesini hayata geçirdiklerini ve yapmaya da devam ettiklerini vurguladı.
Türkiye'nin gümrük kapıları ve idarelerinin, dünyada örnek gösterildiğine işaret eden Bakan Bolat, bu anlamda İslam İşbirliği Teşkilatı'na bağlı İslam Ticaret ve Sanayi Odası'nın dahi İslam ülkelerinde de benzer uygulamalar yapılması için Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ile çalışma yapacağını aktardı. Türkiye'nin Orta Asya'ya açılan önemli gümrük kapılarından Ağrı Gürbulak'ın modernizasyon ve yenileme çalışmalarının tamamlandığını ve kapının resmi açılışının gelecek haftalarda yapılacağını bildirdi.
Rakamların Dili: Denetimler ve Rekor Yakalamalar
Bakanlık verilerine göre, geçen yıl gümrüklerdeki yakalama rakamları yüzde 79 artışla 98,5 milyar liraya yükseldi. Bolat, dünya ekonomisindeki çalkantılar karşısında bu tür yasa dışı ticarete veya uyuşturucu ticaretine tevessül edenlerle mücadelenin ne kadar sıkı şekilde yapıldığını bu rakamların ortaya koyduğunu belirtti. Bakan Bolat, bu rakamların sadece Ticaret Bakanlığı Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü'nün operasyonlarını yansıttığını, İçişleri Bakanlığı birimlerinin de etkin mücadelesiyle toplam rakamların çok daha yüksek seviyelere ulaştığını özellikle vurguladı. Ayrıca, bu faaliyetlere ek olarak gümrük işlemlerinin önceden, cari ve sonradan kontrollerinin de yapıldığına işaret eden Bakan Bolat, Ticaret Araştırmaları ve Risk Değerlendirme Genel Müdürlüğü ile Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı'nın sonradan yaptığı kontroller neticesinde, 2025 yılında 9,8 milyar lira değerinde gümrük vergisinin eksik beyan edildiği tespit edilerek ek tahakkuk ve para cezaları uygulandığını aktardı. İkincil kontrollerde de 3,8 milyar liralık ek tahakkuk uygulamasıyla birlikte, toplamda 2025 yılı için 13,6 milyar liralık ek tahakkuk ve ceza kararı düzenlendi. Bu da önceki döneme göre yüzde 100'lük bir artışı ifade ediyor.
İç Piyasa Güvenliği Kalkanı: Stokçuluğa ve Fahiş Fiyata Geçit Yok
Yasa dışı ticaretle mücadelenin bir diğer önemli ayağını mevzuata aykırı stokçuluk, karaborsacılık ve fahiş fiyatla mücadele oluşturuyor. Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi, İç Ticaret ile Ürün Güvenliği ve Denetimi genel müdürlükleri ve il ticaret müdürlüklerindeki denetim elemanları vasıtasıyla tam 577 bin 771 işletme ve 41,3 milyon ürün denetlendi. Bu denetimler sonucunda, mevzuatlara aykırı davranan ve tüketici haklarına zarar veren, yasalara aykırı haksız ticari uygulamaları yapan ilgili firmalara toplamda 2 milyar 658 milyon liralık ceza kesildiği ve bu cezaların titizlikle tahsil edildiği bildirildi.
Adil Rekabetin Güvencesi: Rekabet Kurumu'ndan Caydırıcı Adımlar
Adil ve haklı ticaretin yerleşmesi ile yasalara uygun olmayan uygulamalarla mücadele kapsamında bağımsız bir kurul olan Rekabet Kurumu da önemli yaptırımlar uyguluyor. Kurum, 2024 yılında 223 soruşturmada 7,7 milyar liralık, 2025 yılında ise 227 soruşturmada 13,2 milyar liralık idari para cezası uygulaması gerçekleştirdiğini duyurdu. Bu cezalar, piyasadaki haksız rekabeti engellemeyi ve tüm paydaşlar için eşit koşullar sağlamayı hedefliyor.
Ekonomik Dengelerde Yeni Yön: Altın ve Otomobil Ticaretine Kritik Bakış
Bakan Bolat, Türkiye'nin küresel sisteme entegrasyonuyla yasal ticaretin önünün her zaman açık olduğunu, ancak yasa dışı ticarete veya kaçakçılığa tevessül edenlerle kararlı mücadelenin güçlenerek devam edeceğini yineledi. Cari işlemlerdeki dengeli sürecin devam ettiğini belirten Bakan, hizmetler ticaretinde sağlanacak 63-64 milyar dolarlık fazlayla cari işlemler açığının makul seviyede tutulacağını ifade etti. Özellikle Türkiye'nin ithalatını etkileyen unsurlara ilişkin bilgi veren Bolat, emtia piyasalarındaki hareketlilik nedeniyle altın ons fiyatlarındaki büyük yükseliş ile binek otomobil ithalatındaki artışın, ithalatı artıran en önemli iki kalemden biri olduğunu kaydetti. Altın ithalatında iki yıl öncesine göre miktar olarak yarı yarıya azalma olmasına rağmen, ons altının dolar değerinin son bir buçuk yılda yüzde 100'den fazla artış göstermesi nedeniyle değer itibarıyla bir artış yaşandığını ifade eden Bolat, bu konuda Hazine ve Maliye Bakanlığı ile yakın çalışıldığını sözlerine ekledi.
Geleceğe Yönelik Kararlılık: Türkiye'nin Kesintisiz Mücadele Vizyonu
Ticaret Bakanlığı'nın yürüttüğü bu çok yönlü mücadele, sadece mevcut sorunlara anlık çözümler sunmakla kalmayıp, aynı zamanda Türkiye'nin ekonomik geleceğini şekillendirme vizyonunu da taşıyor. Bu kararlı adımlar, ulusal piyasadaki güveni pekiştirerek yerli üreticinin korunmasını sağlarken, uluslararası ticarette Türkiye'nin güvenilir bir partner olarak konumunu daha da güçlendiriyor. Bakan Bolat, yasal ticareti daima desteklediklerini ve ekonomik büyümenin ancak adil ve şeffaf bir ticaret ortamında gerçekleşeceğine inandıklarını belirterek, yasa dışı ticarete sıfır tolerans mesajını net bir şekilde vurguladı. Sektör temsilcileri, etik değerlere uygun reklamcılığın ve ticari uygulamaların uzun vadede markaların ve ülkenin itibarını artıracağını belirtirken, Bakanlık yetkilileri de denetimlerin artarak devam edeceği sinyalini veriyor. Bu sayede Türkiye, sadece bugünün değil, yarının adil ve düzenli ticaret ortamının da güvencesi olmayı hedefliyor.
