Yenilenebilir Enerjide İstihdam Artışı Yavaşladı: Küresel Piyasalarda Yeni Dengeler

Küresel yenilenebilir enerji sektöründeki istihdam, 2024 yılında yüzde 2,3'lük bir artışla 16,6 milyon kişiye ulaşsa da, 2023'teki rekor büyümenin belirgin şekilde gerisinde kaldı. Öyle ki sektör, 2023'te tüm zamanların en yüksek artışını kaydederek istihdamını 2022'ye göre yüzde 18,2 artırmış ve 16 milyon 200 bin kişiye çıkarmıştı. Bu çarpıcı yükselişin ardından gelen yavaşlama, Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) ile Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından hazırlanan "Yenilenebilir Enerji ve İstihdam - Yıllık Değerlendirme 2025" raporuyla gözler önüne serildi.

Büyümedeki Düşüşün Arka Planı: Otomasyon ve Jeopolitik Belirsizlikler

Rapor, yenilenebilir enerji istihdamındaki büyüme hızının ilk kez bu kadar belirgin bir şekilde yavaşladığına dikkat çekiyor. Bu yavaşlamanın ana nedenleri arasında jeopolitik ve ekonomik belirsizliklerle birlikte artan otomasyon ve dijital teknolojilerin yaygınlaşması gösteriliyor. IRENA Sosyoekonomi ve Politika Birimi Başkanı Michael Renner, "2024'te özellikle güneş ve rüzgar enerjisinde kurulumlar rekor düzeye çıksa da istihdamdaki artış beklentilerin altında kaldı" ifadelerini kullandı. Renner ayrıca, iş gücünden tasarruf sağlayan dijital teknolojilerin ve yapay zekanın enerji sektöründe istihdam ihtiyacını azalttığını ve bu eğilimin güçleneceğini belirtti. Özellikle güneş enerjisinde çatı üstü gibi merkezi olmayan kurulumlardan, enerji santrali ölçeğindeki kurulumlara geçişin artmasıyla iş gücü ihtiyacının azaldığına dikkat çekildi. Bu durumun Hindistan, Almanya ve ABD gibi ülkelerde gözlemlendiği de raporun öne çıkan detayları arasında.

Küresel İstihdamın Ülke ve Teknoloji Bazında Haritası

2024 verilerine göre küresel yenilenebilir enerji istihdamında ülkeler ve teknolojiler bazında dikkat çekici bir dağılım bulunuyor:

• Ülke Bazında Dağılım:
  • Çin, entegre ve büyük ölçekli tedarik zincirleri sayesinde ekipmanları rakipsiz fiyatlarla sunabilmesiyle hem kapasite kurulumunda hem de ekipman imalatında liderliğini sürdürüyor. Ülke, 2024'te küresel toplamın yüzde 44'üne karşılık gelen yaklaşık 7,3 milyon kişilik yenilenebilir enerji istihdamı oluşturdu.
  • Avrupa Birliği, 2023 ile aynı seviyede kalarak 1,8 milyon istihdamla Çin'i takip etti.
  • Brezilya'da yenilenebilir enerji istihdamı 1,4 milyona ulaştı.
  • Hindistan ve ABD'de ise istihdam artışı sınırlı kalarak sırasıyla yaklaşık 1 milyondan 1,3 milyona ve 1,1 milyona yükseldi.
• Teknoloji Bazında Dağılım:
  • Güneş Fotovoltaik (PV) sektörü, kurulumların ve panel üretim tesislerinin hızlı genişlemesi sayesinde istihdamda liderliği koruyor ve 2024'te 7,3 milyon kişiye istihdam sağladı. Küresel PV istihdamının yüzde 75'i Asya ülkelerinde yoğunlaşırken, Çin tek başına 4,2 milyonluk istihdamla başı çekiyor.
  • Sıvı Biyoyakıtlar, 2024'te 2,6 milyonluk istihdamla güneş PV'nin ardından ikinci sırada yer aldı. Bu alandaki istihdamın yüzde 46,5'i Asya'da gerçekleşti.
  • Hidroelektrik enerji, 2,3 milyonluk iş gücüyle üçüncü sırayı alırken.
  • Rüzgar enerjisi sektörü, 1,9 milyonluk istihdamla onu izledi.

Kapsayıcılık ve Eşitlik Vurgusu: Kadınlar ve Engelliler İçin Adil Bir Gelecek Çağrısı

Rapor, sayısal verilerin ötesinde yenilenebilir enerji iş gücünde daha fazla kapsayıcılık ve eşitlik ihtiyacına da işaret ediyor. Kadınlar ve engelli bireyler başta olmak üzere hiçbir toplumsal grubun dışlanmaması gerektiği vurgulanırken, mevcut potansiyelin yeterince değerlendirilmediği ve bu durumun bilinçli, çok yönlü ve sistematik politikaların hayata geçirilmesini gerektirdiği belirtiliyor. ILO Gelecek Becerileri Birimi Başkanı Olga Strietska Ilina, "Üç yenilenebilir enerji işinin sadece birinin kadınlar tarafından yapıldığına" dikkat çekerek, 2030'a kadar yeni ortaya çıkacak işlerin üçte birinden daha azının kadınlara fayda sağlayacağını ve bu işlerin çoğunun idari pozisyonlarda yoğunlaştığını aktardı. Ilina, engelli bireyler söz konusu olduğunda da kalıcı bir ücret farkı bulunduğunu ve nüfusun yüzde 16'sının bir tür engeli olduğunu hatırlattı.

ILO Genel Direktörü Gilbert F. Houngbo ise, yenilenebilir temelli geleceğe adil geçişin kapsayıcılık, insan onuru ve eşit fırsatlar temelinde inşa edilmesi gerektiğini vurguladı. Houngbo, "Engellilerin kapsanması yalnızca bir adalet meselesi değil, aynı zamanda dayanıklı iş gücü piyasaları ve sürdürülebilir kalkınma için de vazgeçilmezdir" diyerek, erişilebilir eğitim sistemleri, kapsayıcı işe alım uygulamaları ve farklı ihtiyaçlara uyum sağlayan iş yerlerinin önemini vurguladı.

Gelecek Perspektifi: Yapay Zeka ve Beceri Dönüşümü

Rapora göre, enerji sektöründe dijitalleşmenin istihdam ihtiyacını azalttığı ve yapay zekanın devreye girmesiyle bu eğilimin güçleneceği öngörülüyor. Olga Strietska Ilina, başka bir rapora atıfta bulunarak her 4 işten 3'ünün yapay zekadan etkileneceğini, ancak iş gücünün yalnızca yaklaşık yüzde 3'ünün yüksek düzeyde iş ikamesi riskiyle karşı karşıya kalacağını ifade etti. Bu durum, sektörde becerilerin geliştirilmesi ve daha fazla eğitimin önemini ortaya koyuyor. Ilina, eğitim ve öğretimin temel bir eşitlik ve kapsayıcılık aracı olması gerektiğini belirterek, "Yenilenebilir enerji sektörünün arz ve talep ilişkisinde bir olgunluğa ulaşmasını bekliyoruz" yorumunda bulundu.

Ankara'dan Uluslararası Topluma Çağrı: İnsan Odaklı Politikalar

IRENA Genel Direktörü Francesco La Camera, yenilenebilir enerji yatırımlarının hızla arttığını belirterek, "Hükümetler, yatırımları teşvik eden, yerli kapasiteyi güçlendiren ve tedarik zinciri boyunca nitelikli iş gücü geliştiren politikalar aracılığıyla insanı, enerji ve iklim hedeflerinin merkezine koymalı" ifadelerini kullandı. La Camera, istihdam artışındaki coğrafi dengesizliğe dikkat çekerek, enerji dönüşümünde geride kalan ülkelerin de uluslararası toplum tarafından desteklenmesi gerektiğinin altını çizdi. Yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılmasının tek başına yeterli olmadığını vurgulayan La Camera, "Bu, sadece kapasiteyi üç katına çıkarma hedefine ulaşmak için değil, aynı zamanda sosyoekonomik faydaların herkes için somut gerçeklikler haline gelmesini sağlamak ve dönüşüme yönelik toplumsal desteği güçlendirmek için de önemli" değerlendirmesinde bulundu.