Marmara Bölgesi'nin en büyük, Türkiye'nin ise beşinci büyük doğal gölü olan İznik Gölü'ndeki su kaybı her geçen gün artarak sürmektedir. Bu durum, göl ekosisteminin dengesi üzerinde ciddi etkilere yol açmaktadır. İznik Gölü, sadece tatlı su kaynağı olarak değil, yerel tarım ve balıkçılık açısından da büyük bir öneme sahiptir. Ancak, su seviyesindeki bu düşüş, gölün ekosistemini tehdit etmekte ve bölgedeki çevresel ve ekonomik dinamikleri sekteye uğratmaktadır.
İznik Gölü ve Ekosistemi
İznik Gölü, toplam 32 bin hektar alanıyla Türkiye'nin önemli tatlı su kaynaklarından biridir. Zengin biyolojik çeşitliliği ile dikkat çeken göl, aynı zamanda göçmen kuşların uğrak noktasıdır. Ancak, son yıllarda devam eden su seviyesindeki düşüş, bu ekosistemi tehdit etmektedir. Balık türleri olan tatlı su ıstakozu, yayın, sazan ve akbalık gibi canlılara ev sahipliği yapan gölde yaşanan bu olumsuz gelişmeler, avlanma ve tarımsal faaliyetler ile doğrudan ilişkilidir.
Su Seviyesinin Düşme Nedenleri
- Küresel İklim Değişikliği: İklim değişikliği, mevsimsel yağışların düzensizleşmesine neden olarak, gölin beslenme kaynaklarını olumsuz etkileyebilir. Uzmanlar, sıcaklıkların artmasıyla birlikte buharlaşmanın da ivme kazandığını belirtmektedir.
- Tarımsal Faaliyetler: Bölgedeki artan tarımsal sulama ihtiyacı, gölden alınan su miktarını artırmakta. Bu durum, göldeki su seviyesinin düşmesine yol açmakta ve dolayısıyla göldeki su bütçe dengesini bozmakta.
- Aşırı Avlanma: Artan balıkçılık faaliyetleri, yalnızca ekosistemi bozmakla kalmayacak, aynı zamanda sürdürülebilir balıkçılığı tehdit edecektir.
Geçmişteki Benzer Olaylar
İznik Gölü'ndeki su seviyesinin azalmasına benzer olaylar, Türkiye'nin farklı bölgelerinde de yaşanmıştır. Özellikle Akşehir Gölü ve Burdur Gölü, aşırı çekilmeler nedeniyle çevresel sorunlarla karşılaşmışlardır. Bu süreçte yerel halk ve çevre aktivistleri, su kaynaklarının korunması için çeşitli kampanyalar başlatmışlardır. İznik Gölü'nde de benzer bir harekete ihtiyaç doğmaktadır.
Uzman Görüşleri
Bursa Uludağ Üniversitesi (BUÜ) Mühendislik Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Efsun Dindar, İznik Gölü’ndeki su seviyesindeki düşüş üzerine önemli bilgiler vermektedir. Dindar, “Etraftaki tarımsal faaliyetler sonucunda gölden bilinçsiz su çekimleri ve kaçak su kullanımı sıkça karşılaşılmaktadır. Bu durum, gölde ciddi anlamda bir sorun yaratmaktadır,” şeklinde konuşmuştur. Ayrıca, gölü besleyen yer altı su kaynaklarının da kullanılması, su bütçe dengesini bozmakta ve dolayısıyla gölün beslenme kapasitesini azaltmaktadır.
Uzman, son yıllarda meydana gelen bu su çekilmesinin iklim krizi ve artan sıcaklıklar ile ilişkili olduğunu vurgulamaktadır. Gölün biyolojik çeşitliliğinin korunması için su seviyesinin en az 83 metre olması gerektiğini ifade eden Dindar, “Son 52 yılın en sıcak yazını geride bıraktık. Buharlaşma, su bütçesini çok fazla etkiliyor,” demektedir. İznik Gölü'nde kayıtlara geçen su seviyesi düşüşleri, geçmiş ölçümlerle karşılaştırıldığında önemli bir tehdit oluşturmuştur.
Gelecek Öngörüleri ve Senaryolar
İznik Gölü'nün geleceği, çeşitli senaryolarla şekillenecektir. Eğer etkin önlemler alınmazsa, aşağıdaki senaryolar gündeme gelebilir:
- Ekonomik Kaybın Artması: Azalan su seviyeleri, balıkçılık faaliyetlerinin azalmasına ve tarımsal üretimde aksamalar yaşanmasına neden olabilir. Bu durum, bölgedeki ekonomik istikrarı tehdit etmektedir.
- Ekolojik Tahribat: Göl ekosisteminin dengesizliği, biyolojik çeşitliliğin kaybına ve ekosistem hizmetlerinin azalmasına yol açacaktır. Balık ve su bitkileri popülasyonlarının etkilenmesi, ekolojik dengeleri bozacaktır.
- Yerel Halkın Göçü: Tarım ve balıkçılıkla geçinen yerel halk, yaşam standartlarının düşmesiyle başka bölgelere göç etmek zorunda kalabilir. Bu durum, bölgedeki sosyal yapıyı da tehdit etmektedir.
Sonuç olarak, İznik Gölü'ndeki su seviyesindeki düşüş, çevresel sorunlardan çok daha fazlasını beraberinde getirmektedir. Sadece ekolojik değil, aynı zamanda sosyal ve ekonomik sorunlar da meydana gelmektedir. Gölün çevresindeki tarımsal faaliyetler ve su yönetimi politikaları, bu sorunun çözümünde kritik bir öneme sahip olacaktır. Sürekli su tüketiminin artırılması, göl ekosisteminin ve yerel ekonominin sürdürülebilirliği açısından kaygı verici bir durumdur. Bu nedenle, etkin ve sürdürülebilir su yönetimi politikalarının bir an önce devreye sokulması gerekmektedir.
