Türk İslam Arkeolojisi: Geçmişten Günümüze Bir Pencere
Türkiye, arkeolojik çalışmalarıyla dünya çapında önemli bir konuma sahiptir. Son yıllarda Türk İslam Arkeolojisi alanında atılan adımlar, giderek daha fazla dikkat çekmektedir. Özellikle, dünyanın ilk Türk İslam Arkeolojisi bölümü olarak bilinen İzmir Katip Çelebi Üniversitesi, bu alanda etkileyici kazılar gerçekleştirerek alanın gelişimine katkıda bulunuyor.
Anadolu’nun Zengin Tarihi
Anadolu, her bir katmanında çeşitli inançları, kültürleri, dilleri ve renkleri barındıran bir tarihin derinliklerinde yer almaktadır. Anadolu topraklarının her bir katmanı, insanlığın ortak hafızasının şekillendiği yerlerden biridir. 10 asırdır Türk-İslam medeniyetinin en güzel eserleri burada varlık göstermiştir. Bu köklü geçmiş, Anadolu'yu bir açık hava müzesi haline getirmiştir.
Tarihsel Süreç ve Yasal Gelişmeler
Türkiye'nin bu zengin ve köklü mirasının korunması amacıyla başlatılan arkeolojik çalışmalar, tarihi eserlerin belgelenmesi ve gelecek nesillere aktarılmasını amaçlamaktadır. İlk çalışmalara Sultan Abdülmecid döneminde başlanmış ve eski medeniyetlerin eserleri bir kültürel servet olarak değerlendirilmiştir. 19. yüzyılın son çeyreğinde yayımlanan Asar-ı Atika nizamnameleri, tarihi eserlerin korunmasını yasal bir çerçeveye oturtmuştur.
Osman Hamdi Bey'in kurumsallaştırdığı Müze-i Hümayun, 1891 yılında Sultan Abdülhamid Han'ın izniyle açılmış ve bu müze, Doğu'nun ilk modern müzesi olarak kaydedilmiştir. 1930'lu yıllarda kurulan müzeler ve başlatılan kazılar, arkeoloji alanındaki bilimsel çalışmaları ciddi bir düzeye ulaştırmıştır. Yıllık 800'e yaklaşan saha çalışması, özellikle Türk İslam Arkeolojisi alanında önemli bulgular ortaya koymaktadır.
Türk İslam Arkeolojisinin Yükselişi
Son yıllarda Türk İslam Arkeolojisi, önce Anadolu'da sonra Türklerin yoğun olarak yerleştiği bölgelerde kültürel mirası özenle kayıt altına alan önemli bir dal haline gelmiştir. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi’nde (İKÇÜ) 2014 yılında kurulan Türk İslam Arkeolojisi Bölümü, dünya genelinde bir ilk olma özelliği taşımaktadır. Bu bölüm, Türk ve İslam kültürlerinin 4 bin yıllık tarihi geçmişini bilimsel yöntemlerle değerlendirerek, bu kültürlerin ortaya çıkışını, yayılışını ve diğer kültürlerle etkileşimini izlemektedir.
Kaybolan Değerlerin Yeniden Ortaya Çıkması
Türk İslam Arkeolojisi Bölümü, kaybolmaya yüz tutmuş değerlerin gün yüzüne çıkarılması için de önemli bir rol oynamaktadır. Moğolistan, Van ve İzmir'de yapılan kazılar, Türk İslam Arkeolojisi izlerini sürmeye devam etmektedir. Bölümün Kurucu Başkanı Prof. Dr. Harun Ürer, Cumhuriyetin ilk dönemlerinden itibaren Türk dönemine yönelik kazı çalışmalarının başlamış olduğunu ve bu konunun akademik bir faaliyet olarak üniversitelerde ele alınmaya başlandığını belirtmektedir.
Bu çalışmalarda kullanılan yöntemlerin, bir arkeoloji faaliyeti olarak kabul edilmesi gerektiğinin altını çizen Ürer, Türk İslam dönemine ait eserlerin ön plana çıkarılması için kapsamlı ve derinlemesine çalışmalar gerektiğinin altını çizmektedir. Bu çalışmalar, geçmişin bilinçli bir şekilde yaşatılması ve kültürün gelecek nesillere aktarılması açısından elzemdir.
Uluslararası Etkiler ve İş Birlikleri
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi’nin Türk İslam Arkeolojisi Bölümü, alanında sadece Türkiye değil, uluslararası düzeyde de iş birlikleri yapmakta ve farklı kültürel mirasları incelemektedir. Bu bağlamda, bölüm öğretim üyeleri arasında farklı üniversitelerle gerçekleştirilen iş birlikleri, Türk İslam kültürüne dair derin bir anlayış geliştirilmesine yardımcı olmaktadır.
Gelecekteki Olası Etkiler
Geçmişteki bu çalışmalar, Anadolu’nun tarihini aydınlatmakla kalmayıp, aynı zamanda turizm ve ekonomik gelişime de katkıda bulunacaktır. Arkeolojik alanların turistik cazibe merkezi haline gelmesi, bölge ekonomisine katkı sağlayacak ve yeni istihdam olanakları yaratacaktır. Ayrıca, bu çalışmalar sayesinde kültürlerarası etkileşimler artacak, uluslararası düzeyde Türk İslam kültürü daha görünür hale gelecektir.
Sonuç Olarak
Türk İslam Arkeolojisi, geçmişle gelecek arasında bir köprü kurmaktadır. Bu alanda yapılan çalışmalar, sadece akademik bir değer taşımamakta, aynı zamanda Türkiye’nin dünya kültür mirasındaki yerini de güçlendirmektedir. Eğitim, araştırma ve kazı alanındaki başarılar, Türk İslam kültürünü daha ileriye taşıyacak ve bu zengin mirası koruma bilincini yeni nesillere aktaracaktır.
