Bakteriler Kablosuz Haber Veriyor!
Son yıllarda bilim dünyasında yaşanan önemli gelişmelerden biri, Türk bilim insanları tarafından gerçekleştirilen çığır açıcı bir çalışmadır. Vücutlarımızdaki bakteri popülasyonunun kablosuz bir şekilde dışarıya mesaj iletebileceği keşfi, hem sağlık alanında devrim niteliğinde potansiyel taşımakta hem de gelecekte bazı hastalıkların erken tanısında büyük bir rol oynayabileceği öngörülmektedir.
Bu buluş, uzunca bir süredir bilim çevrelerinde tartışılan, fakat henüz gerçekleştirilmesi zor olan bir hayalin gerçeğe dönüşmesidir. Nature Communications dergisinde yayımlanan çalışma, dünya çapında önemli bir etki yaratma potansiyeline sahip. Bu makale, yalnızca kendi içinde yenilikçi bir gelişmeyi içermesi bakımından değil, aynı zamanda insan sağlığına dair hayat kurtarıcı sonuçlar doğurma ihtimaliyle de dikkat çekmektedir.
Boğaziçi Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Sema Dumanlı Oktar, bu projenin başlıca isimlerinden biri olarak projede yer alan diğer bilim insanlarını da anarak, işbirliğinin önemine vurgu yapmaktadır. Projede kendisine eşlik eden değerli akademisyenler arasında Prof. Dr. Urartu Özgür Şafak Şeker, Merve Yavuz ve Ahmet Bilir bulunmaktadır.
Proje ve Amacı
Çalışmayı anlatan Doç. Dr. Dumanlı Oktar, İngiliz Kraliyet Ailesi’nden örnekler vererek sağlık takibinin önemini vurgulamaktadır. Kraliyet Ailesi, sağlık durumlarının yakından takip edilmesi sayesinde uzun ömürlü olabilmektedir. Türkiye’deki bireylerin de benzer bir sistemle takip edilebilmeleri için çalışmalar yapıldığını ifade eden Oktar, insanların sağlık durumlarının izlenebilirliği için çeşitli sistemler ve giyilebilir teknolojilerin kullanıldığını hatırlatmaktadır.
Gelişen teknoloji ile birlikte, moleküler seviyede algılama yapabilen sistemlerin önem kazandığını belirten Oktar, “Şimdiye kadar geliştirilmiş sensörlerin aksine biz moleküler seviyede gerçek zamanlı algılama yapabiliyoruz. İçerde spesifik bir virüs, bakteri ya da belirteç var mı bunun anlık takibini yapabiliyoruz” diyerek bu projenin benzerlerinden nasıl ayrıldığını ortaya koymaktadır.
Teknik Süreç ve Yenilik
Projenin teknik altyapısına bakıldığında, genetiği değiştirilmiş hücrelerin moleküler seviyede algılama için kullanıldığı vurgulanmaktadır. Doç. Dr. Dumanlı Oktar, bu özel hücrelerin dışarıya sinyal gönderebilme yeteneği üzerine dururken, bu süreçte canlı hücrenin tepkisinin elektronik bir antenle birleştirildiğini açıklamaktadır. Bu anten, herhangi bir batarya ya da çip bulundurmamakta; yalnızca yansıma yoluyla bilgi aktarmaktadır. Oktar, bu yeni sistemin mevcut sensörlerden çok daha etkin olduğunu savunmaktadır.
Çalışmanın desteklendiği TÜBİTAK’ın Ulusal Lider Araştırmacılar Programı ile daha sonraki aşamalarda etkilerin hayvanlar ve insanlar üzerindeki sonuçları ölçülecektir. Bugüne kadar, genetiği değiştirilmiş bir bakterinin vermiş olduğu sinyali beden dışına göndermeyi başardıklarını belirtmektedir. Bu buluş, sağlık takibi açısından önemli bir gelişme olup, insan vücudunda daha önce mümkün olmayan bir algılama ve iletişim sistemi sunmaktadır.
Hayati Önemi ve Gelecek Vizyonu
Doç. Dr. Dumanlı Oktar, mevcut çalışmanın büyük bir olasılıkla yalnızca ameliyat sonrası süreçte bile enfeksiyon riskine karşı takip yapma imkanı sunduğunu ifade etmekte. Örneğin, açık kalp ameliyatı gibi enfeksiyon riskinin yüksek olduğu durumlarda, akıllı bakterilerin içerideki durumu anlık olarak izleyerek, ortaya çıkabilecek olumsuzlukları zamanında rapor edebilmesi, hastaların iyileşme süreçlerini büyük ölçüde etkileyebilir.
Oktar ayrıca, projeye paralel olarak uzun süreli takip sağlamak için geliştirmekte oldukları cihazlar üzerinde de çalıştıklarını belirtmektedir. Genetiği değiştirilmiş memeli hücreleri kullanarak daha etkili izleme sistemleri tasarlanmakta ve bu yönlü çalışmalarına destek sağlayacak projeler için de YÖK ADEP Araştırma Üniversitesi Destek Programı’ndan yardım aldıklarını ifade etmektedir.
Mevcut yapay canlı hücrenin, vücutta 3 ay boyunca bilgi toplayabileceği ve sonrasında kendiliğinden eriyeceği bilgisi, projeyi daha da cazip hale getirmektedir. Bu özellik, birçok tıbbi uygulama için potansiyel kazanç sağlamaktadır. Hastaların takip edilmesi ve olası enfeksiyon durumlarının yanı sıra, genel sağlık durumlarının izlenmesi açısından da kritik bir avantaj sunmaktadır.
Geleceğe Dair Umutlar
Projenin geleceğine dair umutlar, sadece mevcut sağlık sistemlerini geliştirmekle sınırlı kalmamaktadır. Doç. Dr. Dumanlı Oktar, gelecekte genetiği değiştirilmiş hücrelerin ilaç yerine geçebilecek moleküller salgılayıp, bu sürecin cep telefonları üzerinden başlatılabilmesi gibi hayallerinin olduğunu dile getirmektedir. Bu tarz yenilikler, cerrahiden başlayıp, genel sağlık bakımına kadar uzanan geniş bir yelpazede devrim yaratma potansiyeline sahiptir.
Sonuç olarak, bu tür projelerin sağlık alanında sağladığı katkılar, sağlıklı yaşamı desteklemek ve problemler daha büyümeden müdahale edebilmek için önemli bir kapı açmaktadır. Gelişmelerin izlenmesi, toplumda sağlıklı yaşamı teşvik ederken, aynı zamanda bireylerin sağlık durumlarının daha etkin bir şekilde yönetilmesine olanak tanıyacaktır. Bilimsel ilerlemelerin, toplum üzerinde yarattığı etki ve getirdiği yenilikler üzerine yapılan bu çalışma, gelecekte daha güzel bir yaşam için umut ışığı olma potansiyeli taşımaktadır.
Haber video seslendirme: Hasan Durmaz / TRT Haber
